ISO 9606-1 nie oznacza, że spawacz może wykonywać każde złącze w każdym materiale i każdej pozycji. Ta norma dotyczy kwalifikowania spawaczy przy spawaniu przez stapianie stali, a najważniejszy jest zakres uprawnień zapisany w dokumencie: metoda, materiał, grubość, średnica rury, pozycja, rodzaj złącza i sposób wykonania próby.
Dlatego przy zleceniu nie wystarczy pytanie, czy spawacz „ma papiery”. Trzeba sprawdzić, czy jego kwalifikacja pasuje do konkretnej pracy. Inny zakres będzie potrzebny przy spawaniu blach metodą MAG, inny przy rurach TIG, a jeszcze inny przy elementach konstrukcyjnych objętych wymaganiami jakościowymi.
Co faktycznie potwierdza egzamin?
Egzamin według PN-EN ISO 9606-1 sprawdza umiejętność wykonania określonej próbki w ustalonych warunkach. Z tej próby wynika zakres kwalifikacji, ale nie jest on dowolnie szeroki. Dokument może obejmować na przykład konkretny proces spawania, typ wyrobu, grupę materiałową, grubość, średnicę, pozycję spawania i rodzaj spoiny.
Jeżeli w warsztacie ma być wykonane spawanie TIG, sam certyfikat na inną metodę nie wystarczy. W dokumentach trzeba znaleźć proces, który odpowiada realnej technologii, bo spawanie elektrodą wolframową wymaga innej kontroli jeziorka, gazu i materiału dodatkowego niż typowe prace metodą MAG.
| Element zapisu | Co oznacza | Dlaczego ma znaczenie |
|---|---|---|
| Proces spawania | Na przykład 111, 135, 141 według klasyfikacji procesów | Uprawnienie musi odpowiadać metodzie użytej w zleceniu |
| Rodzaj wyrobu | Blacha albo rura | Spawanie rur nie jest tym samym co wykonanie złącza na płaskiej próbce |
| Grubość materiału | Zakres grubości objęty kwalifikacją | Zbyt cienki albo zbyt gruby element może wyjść poza dokument |
| Pozycja spawania | Pozycja, w której wykonano próbę i zakres z niej wynikający | Spawanie nad głową lub w pozycjach przymusowych wymaga innej umiejętności |
| Typ złącza | Doczołowe, pachwinowe albo inne złącze wskazane w zakresie | Nie każdy zapis obejmuje wszystkie rodzaje połączeń |
Taki dokument najlepiej czytać razem z WPS, czyli instrukcją technologiczną spawania. Spawacz może mieć kwalifikację, ale nadal musi pracować według właściwej technologii dla materiału, złącza i wymagań odbiorowych.
Kwalifikacja osoby to nie cały system jakości
ISO 9606-1 mówi o kwalifikowaniu spawacza, a nie o całej organizacji produkcji. Nie zastępuje WPQR, WPS, nadzoru spawalniczego, kontroli materiałów, badań NDT ani zasad postępowania z niezgodnościami. Ten szerszy obszar opisuje ISO 3834 w procesach spawalniczych, gdzie liczy się nie tylko człowiek, ale cały sposób prowadzenia spawania w zakładzie.
W konstrukcjach stalowych dochodzi jeszcze odpowiedzialność wykonawcza. Jeśli element ma być częścią wyrobu budowlanego, wymagania mogą łączyć kwalifikacje spawaczy, technologię spawania, kontrolę produkcji i dokumentację materiałową. Wtedy temat naturalnie styka się z wymaganiami EN 1090 dla konstrukcji stalowych.
Kiedy sam certyfikat nie wystarczy?
Gdy dokument jest nieaktualny, zakres nie pasuje do złącza, metoda jest inna niż w produkcji, materiał ma wyższe wymagania albo projekt przewiduje określony poziom odbioru. Problemem bywa też brak ciągłości pracy w danym procesie, bo kwalifikacja spawacza musi być utrzymywana zgodnie z zasadami przewidzianymi w normie i dokumentacji zakładu.
Najprostsza kontrola przed zleceniem wygląda tak: sprawdź numer normy, proces spawania, materiał, grubość, pozycję, typ złącza, datę ważności i osobę potwierdzającą kwalifikację. Dopiero wtedy dokument mówi coś konkretnego o tym, czy dana osoba może wykonać daną pracę.